Suíomh na tine chnámh i solas moch. Tá triúr buachaillí ag tarraingt rudaí--móin, seanéadai--go dtí an suíomh. Tá bratach geal atá greamaithe de phíosa mhaide ag duine acu. Fadaíonn siad an tine ach ní lasann siad í. Cuireann síad suas an bhratach.
| suíomh | site, location |
| tine chnámh | bonfire - cnámh "bone" f2 |
| solas | light |
| moch | early |
| ag tarraingt | pulling |
| móin | turf, peat f3 |
| bratach | flag |
| geal | bright |
| tá ... ag duine acu | each one has ... |
| greamaithe | grip, attached |
| píosa | piece, bit, patch m4 |
| fadaigh | kindle |
| las | light |
| cuir | put |
| suas | up |
Agus é seo go léir ag tarlu tagann solas de réir a chéile ar an gcistin. Tagann Jimmy agus Máire isteach. Seasann siad ansin mar a bhead siad ag breathnú ar na buachaillí. Sa deire iompaíonn Máire ón radharc agus téann sí ag réiteach béile.
| go léir | wholly, entirely, all |
| é seo go léir ag tarlú | while all this is happening |
| tagann solas | light comes |
| de réir a cheile | gradually |
Múchtar an solas an dá radharc seo.
| múchtar | dim |
Solas láidir ar an gcistin. Tá Máire ag fáil dhá salad faoi réir. Tá an chistin nua, glan ar nós rud eicínt as taispeántas 'ideal homes'. Tá Jimmy ag siúl thart. Blaiseann sé ceann de na salads.
| faoi réir | at present |
| thart | around |
MÁIRE Éist leis sin. Sin é béile na nGaeilgeorí.
JIMMY Cá bhuil mo bhéile-sa?
MÁIRE San oven.
| Éist leis sin | Stop that |
Téann Jimmy agus tógann sé béile amach as an oven. Suíonn sé síos ag an mbord. Breathnaíonn béile Jimmy i bhfad níos blasta ná salad na Gaeilgeoirí
| togann | takes |
| suíonn | sits, seats |
| níos blasta | tastier |
JIMMY Salad tá tú thabairt dóibh anocht?
| thabhairt | gave |
| dóibh | to them |
| aríst anocht | again tonight |
MÁIRE Céard tá mí-cheart le salad?
ceart| right m1 npl -a | |
| bad, ill, evil (negative prefix |
JIMMY Oh, deabhal a dhath seans.
| deabhal | |
| dath | color, appearance |
| seans | chance, luck |
MÁIRE Tá sé breá folláin, neart protein is fibre ann.
| folláin | healthy, wholesome |
JIMMY Fibre optics deir sé.
| deir | says -- pres. of abair |
MÁIRE Céard?
JIMMY Tada.
MÁIRE Caithfidh mé cuairt a tabhairt ar Bhríd anocht nó amarach.
| caithfidh | must |
| cuairt | circuit, round, visit |
| tabhairt | give, bring |
| cuairt a tabhairt | give a visit |
JIMMY Bhfuil sí fáil bháis aríst?
| fáil | getting, finding, capabilitiy |
| bás (bháis) | death, dieing |
MÁIRE (Ní thugann sí aon aird ar an ráiteas seo). So tá seans ann go mbeinn oíche as baile. Má bhím caithfidh tusa béile na nGaeilgeoirí a réiteach. Cuimhnigh gur rasher amháin an duine ar maidin anois é.
| thugann | was giving (past hab?) |
| aird | attention |
| ráiteas | statement |
|
|
|
| tá seans ann go mbeinn oíche as baile | there is a chance I might be away from home tonight |
| má | even so (?) |
| réiteach | arrange |
| cuimhnigh | remember |
| rasher | ? |
JIMMY Céard faoin ubh? Buíocán do dhuine amháin is gealacán don duine eile?
| ubh | egg |
| buíocán | yolk |
| gealacán | (egg) white |
MÁIRE Níor ardaigh na rátái. Caithfear gearradh siar a dhéanamh áit eicint.
| níor | (neg. particle) |
| ardaigh | raise, increase |
| ráta | rate |
| caith | spend, consume, wear out |
| caithfear | |
| gearradh | cut, cutting, levy (rate?) |
| siar | to the west |
| gearradh siar | cut-back |
| a dhéanamh (déan) | to do, make |
| áit | place, location |
| áit eicínt | |
JIMMY Caithfear.
MÁIRE Níl fhios agam céard a cheapann an Roinn céanna, gur sórt charity atá
muid a rith seans. Tá sé alright bheith caint ar cut-backs ach más sin é an
scéal é caithfidh a cut-backs muide dhéanamh freisin. Rasher amháin, ubh, tomato
agus dhá slice toast. Sin dóthain duine ar bith ar maidin.
Tá Jimmy ag
ithe, tógann sé páipéar nuachta agus cuireann sé os a chomhair é.
| ceap | to fashion, invent, think |
| roinn | share, portion (why cap?) |
| Roinn | department |
| céanna | very, same |
| Níl fhios agam céard a cheapann an Roinn | I don't know what the Department thinks |
| sórt | sort, kind |
| caint | speech |
| Tá sé alright bheith caint ar cut-backs | It is alright to talk about cut-backs |
| más | if, whether |
| más sin é an scéal é | if that is the story |
| dóthain | enough, sufficiency |
| Sin dóthain duine ar bith ar maidin. | That is enough for anybody in the morning. |
| tógann | takes |
| cuireann | puts |
| os chomhair | in front of, opposite |
| Sin dóthain duine ar bith ar maidin. | That is enough for anybody in the morning. |
MÁIRE Fiafraíonn mé díom fhéin scaití cén fáth bhfuil mé dá dhéanamh seo. Ag obair in aisce. (Stad beag). Ní bheidh mé as baile ach oíche amháin so níl aon ghá duit aon imní bheith ort faoin dinnéar. Teastaíonn cúpla rud ón siopa ach déanfaidh mé é sin ar ball. (Stad eile). Agus ar son Dé féach a'bhféadfá do bhéal a choinneáil dúnta Jimmy. Dhá chailín dheasa iad. Ná téigh 'seasfóid faoi thada leo maith a'fear. Níl fhios acu sin tada faoi politics, ná creideamh is rudaí mar sin. (Stad eile) Faraor géar dóite nach bhfaigheann tú rud eicínt le déanamh Jimmy. Chuala mé go bhfuil siad 'tóraíocht daoine sa bhfactory nua...
| fiafraíonn (fiafraigh) | ask [pres. had] |
| díom (de) | from, of (me) |
| scaití (sing. scaiteamh) | times (while) |
| fáth | cause, reason |
| cén fáth | why |
| Fiafraíonn mé díom fhéin scaití cén fáth [an] bhfuil mé dá dhéanamh seo. | I ask myself sometimes why I am doing this. |
| aisce | favor, give |
| in aisce | for nothing |
| stad | stop |
| stad beag | pause |
| Ní bheidh mé | I won't be |
| as baile | from home |
| gá | need |
| imní | anxiety, concern, fretting |
| teastaigh | be wanted, needed |
| ón | |
| déanfaidh | will do [future] |
| ar ball | a while ago, presently |
| ar son | for the sake of, on behalf of |
| féach | look, examine |
| féad | be able to, ought to |
| do | to, for |
| béal | mouth |
| coinneáil | keeping, maintenance |
| dúnta | closed |
| ar son Dé féach a'bhféadfá do bhéal a choinneáil dúnta | for the sake of God seee that you keep your mouth shut |
| téigh | go |
| seas | stand |
| 'seasfóid | foolishness, nonsense |
| Ná téigh 'seasfóid faoi thada leo | Don't be doing any foolishness with them. |
| Níl fhios acu | They don't know |
| creidamh | belief, faith |
| mar sin | in that case |
| rudaí mar sin | things like that |
| faraor | alas |
| géar | sharp |
| dóite | burned, dry, bitter |
| nach bhfaigheann tú | aren't you going to get |
| rud eicínt le déanamh | something to do |
| Chuala | ? |
| 'tóraíocht (ag tóraíocht) | needing, pursuing |
JIMMY Tógfaidh siad isteach iad is leagfaidh siad amach aríst faoi cheann míosa iad.
| tógfaidh siad isteach | take them in |
| mí, gs míosa | month |
| leagfaidh | let |
| Tógfaidh siad isteach iad is leagfaidh siad amach aríst faoi cheann míosa iad. | They take them in and they let them out [fire them] again in a month. |
MÁIRE Well tá siad déanamh iarracht ar aon nós. Ní tú an chéad duine nó an duine deireanach a leagadh amach ...... gheobhaidh tú nervous má fhanann tú do shuí istigh anseo chuile lá.
chuile| iarracht | attempt, effort |
| déanamh iarracht | make an attempt, try |
| ag iarraidh | trying |
| ar nós | in the manner of, like |
| ar aon nós | anyway, in any case |
| Ní tú an chéad duine nó an duine deireanach a leagadh amach | You are not the person or the last let out [fired] |
| gheobhaidh | will get--fut. of faigh--get, find |
| má | if |
| fan | stay, wait, remain |
| suí | sitting |
| do shuí | seated, sitting |
| ? | |
JIMMY Beidh beirt againn ann ansin.
Breathnaíonn Jimmy ar an dáta atá
ar an bpáipéar.
| beirt againn | two of use |
| Beidh beirt againn ann ansin. | Will be two of us here |
| dáta | date |
JIMMY Sí anocht Oíche Fhéile Sin Seáin. B'fhéidir go lasfainn bonefire.
| las, (subj. lasfainn) | light |
| Sí anocht Oíche Fhéile Sin Seáin. | Tonight is St. John's Eve |
| B'fhéidir go lasfainn bonefire | Maybe I will light the bonfire |
MÁIRE B'fhéidir nuair a thiocfaidh an Geimhreadh go mbeid a ndóthain le déanamh againn bonfire a choinneáil ar a'teallach.
| nuair | when, although |
| thiocfaidh | will come (future of tar) |
| go mbeidh ... againn | we will have |
| ar(a) ndóthain le déanamh | our fill to do |
| coinneáil | keeping, maintenance |
| teallach | hearth |
JIMMY (Ag breathnú ina thimpeall) Cén teallach?
| Ag breathnú ina thimpeall | looking around |
MÁIRE Go dtuga Dia patience dom. Sin é bhfuil le rá agamsa. Go dtuga Dia patience dom.
| Go dtuga Dia patience dom | God give me patience |
| Sin é bhfuil le rá agamsa | That's what I have to say |
JIMMY Tabharfaidh sé neart dó sin duit.
| Tabharfaidh sé neart dó sin duit. | He [God] will give you enough |
Tagann an solas suas ar an seomra ranga. Tá Éamonn ina sheasamh ag clár dubh. Na Gaeilgeoirí, Róisín agus Síle ina suí ag deasc.
| Tagann an solas suas ar an seomra ranga | Light comes up in the classroom |
| ina sheasamh | standing (lit. "in his standing") |
| clár dubh | blackboard |
| ina suí | sitting (lit. "in their sitting") |
| deasc | desk |
ÉAMONN Ceacht an lae inniu. "Cuirimis aithne ar a chéile."
Cuireann
Éamonn an focal "Aithne" ar an gclár dubh.
| cuir | put |
| aithne | acquaintance (f4) |
ÉAMONN "Aithne". (Stad) Cad is ainm duit?
RÓISÍN Róisín is ainm dom.
EÁMONN Agus cad is ainm duit féin
SÍLE Síle is ainm dom.
EÁMONN Go breá! Go breá! Agus is mise Éamonn. Is mise an máistir. Anois,
bhfuil éinne in ann inseacht dom tuige a bhfuil sibh anseo i gConamara?
Stad.
| éinne=aon duine | |
| inseacht | tell |
| Cad chuige -- tuige | why (pron. tuige) |
ÉAMONN Tá sibh anseo ag foghlaim rud eicínt... Róisín? Síle?
| rud eicínt | |
| Tá sibh anseo ag foghlaim rud eicínt | You'all are here to learn something. (lit. learning something) |
SÍLE Gaeilge.
ÉAMONN Go breá. Go breá. Tá sibh anseo ag foghlaim Gaeilge. Abair é Róisín ... tá muid anseo ag foghlaim Gaeilge.
| Abair é Róisín | Say it Róisín |
RÓISÍN Tá muid anseo ag foghlaim Gaeilge.
ÉAMONN Síle?
SÍLE Tá muid anseo ag foghlaim Gaeilge.
ÉAMONN Sin é an fáth a dtugann daoine thart anseo Gaeilgeoirí oraibh. Tá sibh ag iarraidh Gaeilge a fhoghlaim, mar sin, sibhse na Gaeilgeorí. [Is] Gaeilgeoirí ar fad muid ar ndóigh. Ach tá Gaeilge ag chuile dhuine thart anseo...is rud nádúrtha dúinn í an Ghaeilge, ach tá sibhse ina measc ag foghlaim Gaeilge mar sin ar feadh an tSamhraibh is sibhse na Gaeilgeorí. Sórt teideal onórach é ar bhealach. An dtuigeann sibh?
| fáth | cause, reason |
| thart | about, round |
| dtugann Gaeileoirí oraibh (tabhairt ar) | call you Gaeileoirí (lit. give you [the name] Gaeileoirí) |
| ina measc | in the midst of |
| mar sin ar feadh an tSamhraibh | therefore throughout the summer |
| onórach | honorific |
| ar bhealach | in a way |
SÍLE Sea.
ÉAMONN Róisín?
RÓISÍN Tuigeann mé.
ÉAMONN Go breá, Anois, chun tús a chur le rudaí an tráthnóna seo ba maith
liom píosa as an léamh. (Tógann sé suas "An tOileánach").
"Bhí
laethanta saoire ansin tamll againn agus bliain bhrá chiúin ab ea í agus mórán
éisc ag na báid mhóra á tabhairt isteach. Bhí na trí bhád lán go barr an lá seo.
Toisc cion na beirte againn de bhí radharc mór sa bhothán de. Sin é an chéad lá
agamsa is dóigh liom a scaras ar fad ó cheird an pheata..." Róisín, cé faoi atá
mé 'caint?
| chun tus a chur | to (chun) put a start |
| laethanta saoire | free and easy days |
| tamall againn | time we had |
| chíun | quiet |
| éisc | fish |
| na bhád mhóra | the big boats |
| á thabhairt isteach | to its bringing in--á is a contraction of do a |
| lán | full |
| go barr an lá | end of the day |
| toisc | on account of, because of. FP also has errand, purpose |
| cion | amount, share |
| de | from, off |
| radharc | sight, view |
| bothán | cabin, shed |
| Sin é an chéad lá agamsa | The first day we had |
| is dóigh liom | I suppose |
| scar | separate, part |
| ceird | trade, craft (f2) |
| peata | pet (m4) |
| scaras ar fad ó cheird an pheata... | altogether separated by the trade from being the [family's] pet... |
| cé faoi atá mé 'caint? | What am I talking about? |
RÓISÍN I think...
ÉAMONN As Gaeilge. As Gaeilge le do thoil.
RÓISÍN Níl fhios agam.
ÉAMONN Síle? An bhfuil aon bharúil agat-sa cé faoi a bhí an píosa sin?
| barúil | opinion (f3) |
SÍLE Níl.
ÉAMONN Ach tá! Tá! Tóg focal amháin as an bpíosa...éisc...Céard é sin?
| Céard é sin? | What's that? |
SÍLE Fish.
ÉAMONN Sea.
Déannann Éamonn pictiúr d'iasc ar an gclár dubh.
ÉAMONN Anois, focal eile, bád. Céard é bád Róisín?
RÓISÍN Boat.
ÉAMONN Sea.
Déanann sé pictiúr de bhád ar an gclár dubh. Tá Róisín ag
tabhairt uillin do Shíle is í gáire faoi Éamonn. Iompaíonn sé thart go
tapaidh.
| ag tabhairt uillin | is giving an elbow (nudging) |
| í gáire faoi | she is laughing about |
| Iompaíonn sé thart go tapaidh. | He turns around quickly |
ÉAMONN Cuir an dá fhocal le chéile agus inis dom cé faoi atá an píosa Róisín.
| inis dom | tell me |
RÓISÍN Fishing
ÉAMONN Iascaireacht. Ó Criomhthain was a fine storyteller. Ní bheid a leithéid an aríst. Ó Criomhthain issue throwing you a line to the past girls. To your heritage. You must catch it. It's like a link in a chain. You must become a link or soon there will be no chain. An dtuigeann sibh?
| Iascaireacht | fishing |
| Ní bheid a leithéid an aríst. | There won't be his like again |
SÍLE & RÓISÍN Tuigeann muid.
ÉAMONN Go breá.
Cuireann Róisín a lámh suas.
ÉAMONN Sea Róisín?
RÓISÍN Tá mé ag iarraidh dul...out...amach.
| ag iarraidh | asking (here, lit. trying) |
ÉAMONN Cén áit amach?
| Cén áit amach? | Where out? |
RÓISÍN Amach ag an, an, an toilet.
ÉAMONN As Gaeilge Róisín. As Gaeilge le do thoil. Agus mura bhfuil anseo focal agat go dtí an foclóir.
RÓISÍN Foc.
ÉAMONN Céard?
RÓISÍN Foc. Foclóir.
Téann Róisín ar thóir an fhoccail.
| téann | goes (pres. of téigh) |
| tóir | look for |
ÉAMONN Sea Róisín, tá muid ag fanacht leat.
Tá an focal aici ach níl sí
in ann é rá.
| ag fanacht | waiting |
| Tá an focal aici ach níl sí in ann é rá | She has the word but cannot say it. |
RÓISÍN An leic...leic..
ÉAMONNN An leithreas. Abair é, an leithreas.
RÓISÍN An leithreas.
ÉAMONNN An abairt ar fad anois le do thoil.
| An abairt ar fad | say the whole thing |
RÓISÍN An leithreas...
ÉAMONNN Ní hea, "tá mé ag iarraidh dul go dtí..
| ag iarraidh dul go dtí | asking to go to |
RÓISÍN Tá mé agam iarraidh dul go dtí an leathreas.
ÉAMONNN Sea well ní féidir leat dul anois Róisín. Is gearr go mbeidh briseadh againn. Is féidir leat dul ansin. Anois, is í anocht oíche Fhéile Sin Seáin. An tríú lá fichead de Mheitheamh. An bhfuil fhios ag éinne ceard a chiallíonn sé sin?
| ní féidir leat dul anois | You can't go now |
| Is gearr go mbeidh briseadh againn | We will have a break shortly |
| An tríú lá fichead de Mheitheamh | The 23rd of June |
| An bhfuil fhios ag éinne ceard a chiallíonn sé sin? | Does anybody know what that means? |
SÍLE Féile?
ÉAMONN Go maith. Sea. Féile. Féile a bhfuil traidisiún fada ag baint léi. Féile Sin Seáin. Féile in onóir Sheáin. Cuireann páistí bratacha bána sua is lasann siad tine chnámh. Ba mhaith liom cuid de na traidisiún a bhaineann leis an oícha a thaispeáint daoibh anocht. Ach anois, an foclóir. Síle, steal?
| ag baint léi | connected with |
| onóir | honor |
| cuireann...sua | raise (lit. put up) |
| bratacha bána | white flags (sing. bratach bán) |
| Ba mhaith liom | I would like (copula subj--sameas past?) |
| cuid | part, share, portion |
| a bhaineann leis | connected with |
| taispeáint | exhibit, show |
SÍLE Goid.
ÉAMONN Give, Róisin?
RÓISÍN Tabhair.
Leanann na ceisteanna ar aghaidh go rianúil.
| lean, pres leanann | follow |
| ar aghaidh | facing, forward |
| rianúil | orderly, methodical |
ÉAMONN Dance?
SÍLE Damhsa.
ÉAMONN Hat?
RÓISÍN Hata
ÉAMONN Bag?
SÍLE Mála.
ÉAMONN Poet?
RÓISÍN File
ÉAMONN Song?
SÍLE Amhrán.
Téann an solas síos go mall. Cloistear fuaim cartúin ag
teacht ó theilifís
| téann | goes (pres. of téigh) |
| Téann an solas síos go mall. | The light goes down slowly. |
| clois aut cloistear | hear |
| fuaim | sound |
Téann an solas suas ar an gcistin. Tá sé ina thráthnóna. Tá Jimmy ina shuí ag faire ar chartúin ar an teilifís. Tá an bord réidh i gcóir tae na nGaeilgeoirí ag Máire. Féachann sí ar an gclog.
| ina shuí | sitting. Lit "in his sitting" |
| Tá an bord réidh i gcóir... ag Máire | Máire has prepared |
MÁIRE Tá siad mall. Wanderáil thart aríst seans.
Breathnaíonn sí ar
Jimmy.
| mall | late |
| thart | around |
| seans | probably, per chance |
MÁIRE An mbeidh tú faire ar sin ar feadh a' tráthnóna?
| Are you watching that through all the evening? | |
JIMMY Tá mé faire ar a' news.
| I am watching the news. | |
MÁIRE Dúirt Éamonn linn ag crinníu na mná tí dá bhféadfadh muid chor ar bith é gan a bheith ag faire mórán television nuair a bheadh na Gaeilgeorí istigh. Dúirt sé dá bhféadfadh muid suí ag caint tamall chuile thráthnóna go dtabharfadh sé seans dóibh an teanga a chloisteáil.
| Dúirt Éamonn linn | Éamonn said to us |
| ag crinníu | at a gathering |
| na mná tí | the women of the hose |
| dá bhféadfadh muid | if we could |
| é gan a bheith ag faire mórán television | without watching much television |
| nuair | when, although, considering, although |
| a bheadh na Gaeilgeorí istigh | the Irish students are inside |
| chuile ← gach uile | gach-each, every. uile-all, every |
| suí ag caint tamall chuile thráthnóna | sit talking every evening |
| dtabharfadh ← tabhair | give |
| dóibh ← do | to them |
| a chloisteáil -- clois | hearing |
JIMMY Suífidh muid timpeall ar a' microwave ar ball ag inseacht scéalta fiannaíochta.
| suífidh ← suí | will sit |
| timpeall | around |
| ar ball | shortly |
| inseacht | narration |
MÁIRE Comhrá nádúrtha a bhí i gceist aige. Mar a bheadh, mar a bheadh lánúin ar bith caint le chéile dúirt sé. Rud ar bith ach é bheith i nGaeilge, dúirt Éamonn go...
| comhrá | conversation |
| nádúrtha | natural |
| i gceist | in question |
| aige ← ag | at it (he) |
| mar a bheadh | as it would be, as if |
| lánúin | married couple |
| rud ar bith | anything |
| ach | but, only (here) |
| é bheith i nGaeilge | it is in Irish |
JIMMY Ah dúirt Éamonn, dúirt Éamonn! Tá sé alright ag Éamonn. Ní tithe lóistín atá uaidh Éamonn ach tithe siamsa. Lán le goms ligean orthu gurb é inné inniu agus nach bhfeiceann siad amárach. Hand me down my bodhrán is cuir an television faoin leaba.
| tithe lóistín | lodging houses |
| atá uaidh (pron /wai/) ← tá ó | what is wanted |
| Ní tithe lóistín atá uaidh Éamonn ach tithe siamsa. | Éamonn does not want any lodging houses except traditional houses. |
| Lán le goms | Full of fools |
| lig ar .... | .... pretending |
| gurb é inné inniu | that yesterday was today |
| is cuir an television faoin leaba. | and put the television under a bed. |
MÁIRE Coinnigh ort ag breathnú ar Tom and Jerry mar sin. Níl aon ghá duit ceann do chuid lectures a thabhairt domsa. (Stad. Déanann sí gáire beag) Comhrá nádúrtha! Muise go dtuga Dia ciall duit a dhreatháir!
Cloistear Róisín agus Síle ag teacht isteacht.
MÁIRE Mar a bhfuil sé in am.
Tagann siad isteach.
MÁIRE Tá sibh mall.
RÓISÍN Sorry Máire, chuaigh muid ar an...beach...
MÁIRE Oh chuaigh sibh. Cead agamsa bheith a' cur a mbéile anonn is anall ar feadh an tráthnóna. Anois a chailíní tá agaibh go bhfuil oraibh bheith istigh anseo ar leathuair tar éis a cúig ar a' dot. Seo é an tríú tráthnóna a bhfuil sibh mall. D'fhéadfainn dul ag a' máistir is é a inseacht dó ach ní maith liom é sin a dhéanamh go gcinnfidh an saol orm...
Casann Jimmy as an teilifís go tapaidh agus téann sé amach.